การจัดประสบการณ์เพื่อพัฒนาความคิดสร้างสรรค์สำหรับเด็กปฐมวัย
ความหมายของความคิดสร้างสรรค์
- Jellen and Urban ความคิดสร้างสรรค์เป็นการคิดอย่างอิสระในเชิงนวัตกรรม จินตนาการ
- De Bono ความสามารถในการคิดนอกกรอบเพื่อนำมาใช้แก้ปัญหา
- อุษณีย์ โพธิสุข กระบวนการทางปัญญาระดับสูงที่ใช้กระบวนการทางความคิดหลายๆ อย่างมารวมกัน
เพื่อสร้างสรรค์สิ่งใหม่หรือแก้ปัญหาที่มีอยู่ให้ดีขึ้น และต้องมีอิสรภาพทางความคิด
คุณค่าของความคิดสร้างสรรค์
• คุณค่าต่อสังคม
• คุณค่าต่อตนเอง
• ทำให้เกิดความสนุกสนาน เพลิดเพลิน
• ช่วยลดความเครียดทางอารมณ์
• มีความภูมิใจและเชื่อมั่นในตนเอง
• นำมาซึ่งความเป็นผู้นำ
• ตะหนักถึงคุณค่าของตนเอง
• ช่วยส่งเสริมสุนทรียภาพ
• สร้างนิสัยในการทำงานที่ดี
• พัฒนากล้ามเนื้อ
• เปิดโอกาสให้เด็กได้ค้นคว้า ได้ทดลอง ได้ประสบความสำเร็จ
องค์ประกอบของความคิดสร้างสรรค์
Guilford ได้แบ่งองค์ประกอบของความคิดสร้างสรรค์เป็น 4 ด้าน
1 1.ความคิดคล่องแคล่ว (Fluency)
2 - ด้านถ้อยคำ (Word Fluency)
2. ความคิดริเริ่ม (Originality)
• - ความคิดแปลกใหม่และแตกต่างไปจากความคิดธรรมดา
3. ความคิดยืดหยุ่น (Flexibility)
• - ความคิดยืดหยุ่นที่เกิดขึ้นทันที (Spontaneous Flexibility)
• - ความคิดยืดหยุ่นทางการดัดแปลง (Adapture Flexibility)
4. ความคิดละเอียดลออ (Elaboration)
• - ความคิดที่เกี่ยวกับรายละเอียดที่ใช้ในการตกแต่ง
• - เพื่อทำให้ความคิดริเริ่มนั้นสมบูรณ์ยิ่งขึ้น
พัฒนาการทางความคิดสร้างสรรค์
Torrance ได้แบ่งออกเป็น 3 ระยะ
• ระยะแรกเกิด – 2 ขวบ
• ระยะ 2 -4 ขวบ
• ระยะ 4-6 ขวบ
• แรกเกิด-2ปี มีจินตนาการ สำรวจสิ่งแวดล้อมรอบตัว
• 2-4 ปี ตื่นตัวกับสิ่งใหม่ ใช้จินตนาการกับการเล่น ยึดตัวเองเป็นศูนย์กลาง ช่วงความสนใจสั้น
• 4-6 ปี สนุกกับการวางแผน การเล่น การทำงาน ชอบเล่นสมมติเชื่อมโยงสิ่งต่างๆได้ แต่จะเข้าใจเหตุและผลได้ไม่ดีนัก
•
ลำดับขั้นของพัฒนาการทางความคิดสร้างสรรค์
Torrance ได้แบ่งเป็น 5 ขั้น
• ขั้นที่ 1 แสดงออกอย่างอิสระทางความคิด ไม่คำนึงถึงคุณภาพ
• ขั้นที่ 2 งานที่ผลิตต้องอาศัยทักษะบางอย่าง
• ขั้นที่ 3 ประดิษฐ์สิ่งใหม่ๆโดยไม่ซ้ำใคร
• ขั้นที่ 4 ปรับปรุงขั้นที่ 3
ขั้นที่ 5 คิดสิ่งที่เป็นนามธรรมขั้นสูงสุด คิด
ประโยชน์ของความคิดสร้างสรรค์
• - ก่อให้เกิดสิ่งแปลกใหม่
• - อำนวยประโยชน์สุขให้แก่บุคคล
• - ช่วยให้เข้าใจปัญหาและแก้ปัญหาได้ดี
• - ช่วยให้บุคคลประสบความสำเร็จ
• -ช่วยให้ปรับตัวได้ดี
ความคิดสร้างสรรค์ไม่สามารถบังคับให้เกิดขึ้นได้แต่สามารถส่งเสริมให้เกิดขึ้นได้
แนวคิดและทฤษฎีโครงสร้างทางปัญญาของ Guilford
• อธิบายความสามารถของสมองมนุษย์เป็นแบบจำลอง 3 มิติ
มิติที่ 1 เนื้อหา
(ข้อมูลหรือสิ่งเร้าที่เป็นสื่อในการคิด)
• ภาพ
• สัญลักษณ์
• ภาษา
• พฤติกรรม
มิติที่ 2 วิธีคิด(กระบวนการทำงานของสมอง)
• การรู้และเข้าใจ
• การจำ
• การคิดแบบอเนกนัย
• การคิดแบบเอกนัย
• การประเมินค่า
มิติที่ 3 ผลของการคิด(การตอบสนองต่อข้อมูลหรือสิ่งเร้า)
มิติที่ 3 ผลของการคิด(การตอบสนองต่อข้อมูลหรือสิ่งเร้า)
• ระบบ
• การแปลงรูป
• การประยุกต์
ทฤษฎี Constructivism
• เด็กเรียนรู้เอง
• เด็กคิดเอง
• ครูกับเด็กเรียนรู้ไปด้วยกัน
• สร้างองค์ความรู้ใหม่ด้วยตนเอง
ทฤษฎีของ Torrance
ความคิดสร้างสรรค์เป็นกระบวนการของความรู้สึกต่อปัญหา แล้วรวบรวมความคิดตั้งเป็นสมมติฐาน และเผยแพร่ผลที่ได้จากการทดสอบ
• ขั้นที่ 1 การพบความจริง
• ขั้นที่ 2 การค้นพบปัญหา
• ขั้นที่ 3 การตั้งสมมติฐาน
• ขั้นที่ 4 การค้นพบคำตอบ
• ขั้นที่ 5 ยอมรับผล
•
บรรยากาศที่ส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์
• - เด็กรู้สึกปลอดภัย
• - ให้เด็กได้ลองเล่นคนเดียว
• - ได้สำรวจ ค้นคว้า และสร้างสรรค์ด้วยตนเอง
• - ขจัดอุปสรรค
• - ไม่มีการแข่งขัน
• - ให้ความสนใจเด็ก
•
ลักษณะของเด็กที่มีความคิดสร้างสรรค์
• - มีไหวพริบ
• - กล้าแสดงออก
• - อยากรู้อยากเห็น
• - ช่างสังเกต
• - มีอารมณ์ขัน
• - มีสมาธิ
• - รักอิสระ
• - มั่นใจในตนเอง
• - อารมณ์อ่อนไหวง่าย
• - ไม่ชอบการบังคับ
• - ชอบเหม่อลอย
• - ซาบซึ้งกับสุนทรียภาพ
• - มีความวิจิตรพิสดาร
• - ชอบสร้างแล้วรื้อ รื้อแล้วสร้างใหม่
• - ใช้เหตุผลในการแก้ปัญหา
กิจกรรมที่ส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์
• Torrance ได้กล่าวถึงลักษณะของกิจกรรมที่ส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์ไว้ 3 ลักษณะ
• ลักษณะที่ 1 ความไม่สมบูรณ์ การเปิดกว้าง (Incompleteness, Openness)
• ลักษณะที่ 2 การสร้างบางอย่างขึ้นมา และนำมาใช้ให้เกิดประโยชน์
(Producing Something and Using It)
• ลักษณะที่ 3 การใช้คำถามของเด็ก (Using Pupil Question)
1. คำถามที่ส่งเสริมความคิดคล่องแคล่ว คิดให้ได้มากที่ส
2. คำถามที่ส่งเสริมความคิดริเริ่ม คิดหรือทำสิ่งที่ไม่เคยมีใครคิดหรือทำมาก่อน
3. คำถามที่ส่งเสริมความคิดยืดหยุ่น ได้คำตอบที่หลากหลาย
4. คำถามที่ส่งเสริมความคิดละเอียดลออ คิดให้เห็นรายละเอียดปลีกย่อยต่างๆ
แนวทางการส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์ของ Torrance
• ส่งเสริมให้เด็กถาม
• เอาใจใส่ความคิดของเด็ก
• ยอมรับคำถามของเด็ก
• ชี้แนะให้เด็กหาคำตอบด้วยตนเอง
• แสดงให้เด็กเห็นว่าความคิดของเด็กมีคุณค่า
• เปิดโอกาสให้เด็กได้เรียนรู้อยู่เสมอ
• ค่อยเป็นค่อยไป
• ยกย่องชมเชย
• ไม่มีการวัดผล
การตั้งคำถาม 5W1H
• Who ใคร
• What อะไร
• Where ที่ไหน
• When เมื่อไหร่
• Why ทำไม
• How อย่างไร
